Giới thiệu
Bản mẫu học tập của đề VMEC-12 · Team Vision #053, chương trình AI20K.
Thống kê dữ liệu
Đang tải…
Giới hạn hệ thống
Những gì trang này chưa kiểm tra được. Thuốc hoặc tình huống nằm ngoài các nguồn dưới đây được báo là “chưa có dữ liệu”, không bao giờ là “an toàn”.
- DDInter chỉ có dữ liệu đến 5/2023, không phủ thực phẩm chức năng và thuốc đông y.
- Hồ sơ bệnh nhân trong app SafeRx là dữ liệu mô phỏng (không có bệnh nhân thật).
- Kiểm tra dị ứng mới theo 6 nhóm thuốc; kiểm tra chức năng thận mới có metformin.
- Thuốc–bệnh, thuốc–thực phẩm lấy từ DDInter. Thuốc DDInter chưa có dữ liệu thì dò bằng từ khóa trên nhãn thuốc FDA (Mỹ), có thể bắt nhầm hoặc bỏ sót, nên tối đa ở mức Trung bình và luôn kèm đoạn trích.
- Bệnh của DDInter chỉ gần với bệnh trong hồ sơ (không trùng hẳn) thì hiển thị tối đa ở mức Trung bình.
- Tên biệt dược Việt Nam, tên bệnh, thực phẩm, nhóm thuốc tiếng Việt và lời khuyên do team tự soạn.
- Mọi cảnh báo đến từ tra cứu cơ sở dữ liệu và luật, không do AI quyết định. AI chỉ giải thích lại khi có API key.
Giải thích thuật ngữ
Mức độ tương tác
- Chống chỉ định
- Cặp nằm trong danh mục tương tác chống chỉ định của Bộ Y tế (QĐ 5948/QĐ-BYT). Không phối hợp. Luôn xếp đầu.
- Nghiêm trọng
- Có thể đe dọa tính mạng hoặc gây tổn thương lâu dài. Cần bác sĩ hoặc dược sĩ đánh giá trước khi dùng chung.
- Trung bình
- Có thể làm bệnh nặng hơn hoặc cần chỉnh liều, theo dõi thêm.
- Nhẹ
- Ảnh hưởng lâm sàng hạn chế, thường không cần thay đổi điều trị.
- Chưa phân loại
- DDInter ghi nhận có tương tác nhưng chưa xếp mức độ. Không có nghĩa là nhẹ.
- Trùng hoạt chất
- Hai sản phẩm cùng chứa một hoạt chất, ví dụ Panadol và Efferalgan đều là acetaminophen. Dễ dùng quá liều.
Cơ chế tương tác
Dược lực học: hai thuốc tác động lên cùng một đích hoặc cùng một hệ cơ quan. Hiệp đồng là tác dụng cộng hưởng, ví dụ hai thuốc cùng làm loãng máu thì tăng nguy cơ chảy máu. Đối kháng là tác dụng triệt tiêu nhau.
Dược động học: thuốc này thay đổi đường đi của thuốc kia trong cơ thể, gồm hấp thu (ví dụ thuốc giảm acid dạ dày làm giảm hấp thu một số thuốc), phân bố (tranh chấp gắn protein huyết tương), chuyển hóa (ức chế hoặc cảm ứng enzym gan CYP450, ví dụ omeprazole ức chế CYP2C19 làm tăng nồng độ citalopram) và thải trừ (qua thận hoặc mật).
Trang có thêm nhóm Nồng độ thuốc khi nhãn chỉ ghi “tăng/giảm nồng độ trong máu” mà không nói rõ giai đoạn nào. Dữ liệu DDInter tải về không có cơ chế, nên trang tự phân loại: tìm tên thuốc kia trong mục Drug Interactions / Warnings của nhãn FDA, rồi dò từ khóa quanh chỗ đó (ví dụ “CYP3A4” → chuyển hóa, “increased risk of bleeding” → hiệp đồng). Cách xử lý (“Intervention: …”, “Do not exceed…”) được trích nguyên văn từ nhãn. Chỉ những cặp mà nhãn có nhắc tới mới có cơ chế; dò bằng từ khóa nên có thể sai, luôn đọc đoạn trích.
Tương tác với bệnh và thực phẩm
Trang đọc các mục Chống chỉ định, Cảnh báo, Thận trọng, Hỏi bác sĩ trước khi dùng… trên nhãn thuốc FDA rồi tìm từ khóa của từng bệnh và thực phẩm. Mỗi kết quả kèm câu trích nguyên văn và tên mục trên nhãn. Mức hiển thị theo mục tìm thấy: Chống chỉ định trên nhãn (mục Chống chỉ định, Không dùng nếu), Cảnh báo đóng khung (boxed warning, mức cảnh báo cao nhất của FDA), Thận trọng (các mục còn lại). Vì dò bằng từ khóa nên có thể bắt nhầm, ví dụ nhãn chỉ nhắc tên bệnh trong một câu khác ý. Luôn đọc đoạn trích.
Cảnh báo trùng nhóm thuốc
Hai hoạt chất khác nhau nhưng cùng nhóm tác dụng, ví dụ aspirin và ibuprofen đều là NSAID. Dùng chung thường không tăng hiệu quả mà tăng tác dụng phụ. Nhóm được xác định bằng mã ATC. Một số phối hợp là chủ ý của bác sĩ (ví dụ aspirin với clopidogrel sau đặt stent), nên cảnh báo chỉ nhắc bạn hỏi lại.
Thông tin thuốc
- Mã ATC
- Hệ phân loại giải phẫu – điều trị – hóa học của WHO. Ví dụ B01AC06: B máu, B01 chống huyết khối, B01AC ức chế kết tập tiểu cầu.
- Mã CAS
- Số định danh duy nhất của một chất hóa học (Chemical Abstracts Service).
- SMILES
- Chuỗi ký tự mô tả cấu trúc phân tử, máy tính đọc được.
- Khối lượng phân tử
- Khối lượng trung bình theo đồng vị tự nhiên (g/mol, từ ChEMBL). Khối lượng đơn đồng vị (Da, từ Wikidata) là khối lượng tính bằng đồng vị phổ biến nhất.
- Tên khác
- Tên thông dụng, tên viết tắt hoặc tên cũ, ví dụ Theine là caffeine, ABC là abacavir. Lấy từ Wikidata.
Hướng dẫn sử dụng
Tìm một thuốc
Ở trang Tra cứu thuốc, gõ tên hoạt chất, tên khác hoặc tên biệt dược rồi nhấn Tìm. Nếu chỉ có một thuốc khớp đúng tên, trang chi tiết mở ngay. Nếu không, chọn trong danh sách gợi ý.
Đọc trang chi tiết thuốc
Phần trên có công thức, khối lượng phân tử, CAS, SMILES, mã ATC, cơ chế tác dụng, link tờ hướng dẫn sử dụng (HDSD) được Cục Quản lý Dược duyệt để xem chỉ định tại Việt Nam, và cấu trúc 2D/3D. Tiếp theo là bệnh, thực phẩm cần lưu ý và nhóm thuốc (từ DDInter). Phần dưới liệt kê mọi thuốc có tương tác, lọc được theo mức độ và tên. Bấm “Xem giải thích” để mở trích dẫn nhãn FDA cho cặp đó.
Kiểm tra đơn thuốc
Ở trang Kiểm tra đơn thuốc, nhập mỗi thuốc một dòng, hoặc bấm “Nạp ví dụ”. Bấm “Kiểm tra tương tác”, kết quả mở ở tab mới gồm đồ thị, số cặp theo mức độ và chi tiết từng cặp. Với cặp nghiêm trọng, bấm “Tải giải thích” để xem nhãn FDA. Chọn vai trò Dược sĩ để xác nhận cảnh báo.
Duyệt dữ liệu
Menu Dữ liệu có danh sách thuốc (lọc theo chữ cái, tên, nhóm ATC), danh mục bệnh (định nghĩa và nhóm bệnh theo MeSH), bảng tương tác thuốc–thuốc (lọc theo mức độ, tên) và 3 bảng thuốc–bệnh, thuốc–thực phẩm, trùng nhóm.
Điều khoản sử dụng
Không thay thế tư vấn y tế. Đây là bản mẫu học tập. Kết quả chỉ để tham khảo, không dùng để tự quyết định dùng, ngưng hay đổi thuốc. Hãy hỏi bác sĩ hoặc dược sĩ. “Không thấy cảnh báo” không có nghĩa là an toàn.
Chỉ dùng phi thương mại. Dữ liệu tương tác lấy từ DDInter, giấy phép CC BY-NC-SA 4.0: phải ghi nguồn, không dùng cho mục đích thương mại, sản phẩm phái sinh phải dùng cùng giấy phép.
Nguồn dữ liệu và giấy phép
| Nguồn | Dùng cho | Giấy phép |
|---|---|---|
| DDInter 2.0 | Cặp tương tác thuốc–thuốc và mức độ; thuốc–bệnh, thuốc–thực phẩm, nhóm dược lý để cảnh báo trùng nhóm (nguồn chính) | CC BY-NC-SA 4.0 |
| Cục Quản lý Dược | Số đăng ký lưu hành tại Việt Nam, link tờ HDSD được duyệt (chỉ lưu link, không sao chép nội dung) | Dữ liệu công khai |
| QĐ 5948/QĐ-BYT | Danh mục tương tác chống chỉ định (do team nhập từ văn bản gốc) | Văn bản quy phạm, công khai |
| Wikidata | Tên khác, CAS, công thức, SMILES, mã ATC, mã liên kết ngoài | CC0 |
| ChEMBL (EMBL-EBI) | Mô tả mã ATC, cơ chế tác dụng, ảnh cấu trúc 2D (không dùng phần chỉ định: đó là chỉ định được duyệt ở nước ngoài) | CC BY-SA 3.0 |
| openFDA / DailyMed | Trích dẫn mục Drug Interactions, Chống chỉ định, Cảnh báo trên nhãn thuốc để giải thích cặp thuốc–thuốc; thuốc–bệnh, thuốc–thực phẩm chỉ khi DDInter chưa có dữ liệu thuốc đó | Dữ liệu công khai của chính phủ Mỹ |
| MeSH (NLM) | Mã bệnh, định nghĩa, nhóm bệnh | Dữ liệu công khai của NIH |
| PubChem | Cấu trúc 3D (tải trực tiếp trên trình duyệt) | Dữ liệu công khai của NIH |
Bảng tên biệt dược Việt Nam, danh mục bệnh và thực phẩm (từ khóa, tên tiếng Việt, lời khuyên chung) và danh mục nhóm thuốc để cảnh báo trùng, bảng dịch tên bệnh, thực phẩm, nhóm thuốc của DDInter sang tiếng Việt do team tự soạn và đối chiếu với nguồn chính thống. Liên kết sang DrugBank và KEGG chỉ là đường dẫn, không sao chép dữ liệu của hai nguồn này.
Liên hệ
Team Vision #053 · chương trình AI20K, VinUniversity.
Mã nguồn và báo lỗi: github.com/AI20K-Build-Phase-Cohort-5/P-053
Nếu phát hiện cảnh báo sai hoặc thiếu, hãy mở issue kèm tên thuốc và nguồn tham khảo.